Zatrudnienie Wspomagane w Polsce

Model zatrudnienia wspomaganego pojawił się w Polsce na początku 2000 roku, początkowo we Wrocławiu, wdrażany według wzorców amerykańskich przez organizacje pozarządowe.

W 2007 r. PFRON, uruchomił pilotażowy program „Trener Pracy”, pojawiły się też możliwości finansowania usług trenera pracy ze środków UE i innych środków pomocowych, dzięki czemu model ZW jest w Polsce realizowanygłównie przez organizacje pozarządowe oraz nieliczne samorządy lokalne.

Do dziś jednak model zatrudnienia wspomaganego nie został formalnie włączony do polskiego systemu wsparcia osób niepełnosprawnych i funkcjonuje dzięki projektom wdrażanym jedynie w ramach pozyskanych grantów czy konkursów. Takie rozwiązanie nie gwarantuje finansowej stabilności prowadzonych przez organizacje działań w tym zakresie

 

Programy wspomaganego zatrudniania osób niepełnosprawnych to  programy, w których osoby niepełnosprawne poszukujące pracy wspierane są przez profesjonalnie przygotowanych do pracy z nimi specjalistów – trenerów pracy, psychologów, doradców zawodowych.

Bardzo ważna jest kompleksowość wsparcia – udostępnienie w ramach jednego projektu różnych rodzajów i form wsparcia – usług doradcy zawodowego, psychologa, trenera pracy, czasem asystenta osoby niepełnosprawnej czy tłumacza migowego. Najważniejsze cechy tego wsparcia to:

  • zindywidualizowanie usługi – dostosowanie jej zakresu i poziomu do możliwości i potrzeb każdej osoby niepełnosprawnej;
  • ciągłość usługi – jej stały, regularny charakter, zgodny z potrzebami Klienta; wsparcie oferowane do czasu osiągnięcia pełnej samodzielności osoby na rynku pracy.

 

W programach ZW oferowane są następujące formy wsparcia:

  1. Stworzenie profilu zawodowego Klienta i określenie kierunków poszukiwania pracy.
  2. Indywidualna praca z trenerem pracy, trening kompetencji społeczno-zawodowych.
  3. Indywidualne oraz grupowe wsparcie doradcy zawodowego – zdobycie wiedzy nt. rynku pracy, zawodów, wymogów i technik rekrutacji na stanowiska pracy, ocena kompetencji i preferencji Klienta.
  4. Indywidualne oraz grupowe wsparcie psychologiczne, dostosowane do specyficznych potrzeb osób niepełnosprawnych, obejmujące takie tematy jak: asertywność, komunikacja, autoprezentacja, radzenie sobie ze stresem.
  5. Indywidualna diagnoza praktycznych umiejętności zawodowych w rzeczywistych bądź symulowanych warunkach pracy, kilkudniowe próby pracy – sprawdzenie się na różnych stanowiskach pracy.
  6. Staże zawodowe, przygotowujące do zatrudnienia.
  7. Poszukiwanie zatrudnienia, nauka umiejętności poruszania się po rynku pracy, wsparcie w kompletowaniu potrzebnej dokumentacji i procesie rekrutacji na stanowisko pracy.
  8. Zatrudnienie oraz monitoring pracy w zakładzie pracy celem utrzymania miejsca pracy.
  9. Wsparcie trenera na stanowisku pracy, w początkowym okresie nowej pracy.

 

Główne zadania trenera pracy wspomaganej:

  • ocena oraz przygotowanie osoby wytypowanej do zatrudnienia w zakresie umiejętności społecznych niezbędnych przy wykonywaniu pracy – opracowanie indywidualnego planu rozwoju zawodowego. Proces oceniania aktualnych umiejętności klienta, jego zainteresowań i przewidywanego wsparcia potrzebnego przy doborze jak najlepszej dla niego pracy,
  • wsparcie osoby niepełnosprawnej w wyborze, znalezieniu i utrzymaniu miejsca pracy,
  • pomoc osobie niepełnosprawnej w czynnościach związanych z procedurą zatrudnienia,
  • określenie w porozumieniu z pracodawcą zakresu czynności, które będą w zakresie obowiązków zatrudnianej osoby oraz wymiaru czasu pracy.
  • przygotowanie pracodawcy i współpracowników do współpracy z pracownikiem niepełnosprawnym,
  • szkolenie osoby niepełnosprawnej na stanowisku pracy aż do całkowitej jej adaptacji i usamodzielnienia,
  • czuwanie nad bezpiecznym dojazdem do pracy i z powrotem – w miarę potrzeb,
  • monitorowanie pracy osoby zatrudnionej – długoterminowe wsparcie osoby zatrudnionej polegające na systematycznym i ciągłym działaniu trenera na terenie zakładu pracy (kontakt minimum raz w miesiącu) oraz prowadzeniu przez trenerów równoległych spotkań osób już zatrudnionych i pracujących samodzielnie.

Programem wspomaganego zatrudnienia objęte są osoby niepełnosprawne z różnymi rodzajami niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym lub znacznym, nieaktywne zawodowo.

W różnych programach ZW przyjmowane są rożne kryteria kwalifikowania osób niepełnosprawnych do korzystania z oferowanego wsparcia.

Mogą to być:

  • stopień niepełnosprawności (gł. znaczny i umiarkowany),
  • rodzaj niepełnosprawności (niektóre organizacje prowadzą usługi dla jednego rodzaju niepełnosprawności – np. PSOU dla osób z upośledzeniem umysłowym, inne dla różnych rodzajów),
  • stopień trudności na rynku pracy (np. słabe funkcjonowanie społeczne, bariery mentalne, potrzeba nabycia kompetencji zawodowych, itp.).

Osoby niepełnosprawne korzystające z usług trenerów pracy muszą mieć zagwarantowane podstawowe prawa człowieka, m.in. prywatność, poufność, pełną tolerancję i akceptację, traktowanie z należytą godnością i szacunkiem, ochronę przed jakąkolwiek formą dyskryminacji oraz nadmierną eksploatacją umysłową i fizyczną, pomoc w znalezieniu pracy warunkach odpowiadających możliwościom oraz predyspozycjom osoby niepełnosprawnej.