Rynek pracy

W Polsce jest 490 tysięcy osób z zaburzeniami psychicznymi (dane SWPS i GUS). Są wśród nich zarówno osoby młode i w średnim wieku (11,3%), osoby starsze (4,4%). Choroby psychiczne dotyczą w jednakowym stopniu zarówno kobiet jak i mężczyzn. Według raportu „Sytuacja zdrowotna ludności Polski” z 2008 r., opublikowanego przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego, aż 1 305 tys. osób poddana była opiece ambulatoryjnej z powodu zaburzeń psychicznych.

Raport NIZP wskazuje, że liczba osób leczonych z powodu zaburzeń psychicznych w oddziałach psychiatrycznej opieki całodobowej wynosi ponad 209 tys. W grupie tej około 80% stanowią osoby wykluczone z rynku pracy, tymczasem, co najmniej 120 tys. spośród nich powinno być włączonych w programy pracy i rehabilitacji społeczno-zawodowej.

Z danych wynika, że wszystkie formy rehabilitacji społeczno-zawodowej wykorzystywane w Polsce swoim wsparciem obejmują około 9-10 tys. osób chorych psychicznie, co stanowi tylko około 8% zapotrzebowania.

Raport „Perspektywa osób chorych psychicznie” wykonany na zlecenie PFRON wskazuje, że odsetek osób z zaburzeniami psychicznymi, które nigdy nie pracowały jest najwyższy – aż 72,8% nie pracuje i nie poszukuje pracy. Jest to najwyższy odsetek w grupach osób niepełnosprawnych poza osobami z niepełnosprawnością intelektualną.

 

1 Raport nr 10 Wyniki i wnioski z ogólnopolskiego badania sondażowego przeprowadzonego w ramach projektu pt.: Ogólnopolskie badanie sytuacji, potrzeb i możliwości osób niepełnosprawnych, SWPS, Warszawa 2010

 

W najtrudniejszej sytuacji na rynku pracy znajdują się osoby chorujące na schizofrenię. Na chorobę tę cierpi w Polsce 380-400 tysięcy osób. Najczęściej rozpoznaje się ją u osób w wieku 18-35 lat, czyli w okresie, w którym dokonuje się wyboru dalszej drogi życiowej lub zaczyna karierę zawodową.

 

Schizofrenia znalazła się na 4. miejscu wśród schorzeń generujących najwyższe wydatki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) na świadczenia związane z niezdolnością do pracy. Po diagnozie, aż 72 proc. zatrudnionych utraciło pracę, częstotliwość hospitalizacji zwiększa ryzyko utraty pracy aż do 93% powyżej pięciu hospitalizacji.

 

W 2009 r. wydatki ZUS na świadczenia z tytułu niezdolności do pracy osób chorych na schizofrenię wniosły ponad 907 mln zł; aż 98 proc. tej kwoty stanowiły świadczenia rentowe. W tym samym roku Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ) przeznaczył blisko dwukrotnie mniej, bo 463 mln zł, na refundację leków w schizofrenii i chorobie afektywnej dwubiegunowej. *2

 

Źródło: Raport „Schizofrenia – perspektywa społeczna. Sytuacja w Polsce”, 2014

 

Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2011-2015 zakłada rozwój tzw. systemu psychiatrii środowiskowej – alternatywnych do szpitali form opieki nad osobami chorującymi psychicznie. Jego celem miał być m.in. rozwój oddziałów dziennych, opieki ambulatoryjnej, zespołów opieki środowiskowej oraz centrów pomocy kryzysowej, co sprzyjałoby powrotowi osób ze schizofrenią do aktywności zawodowej i społecznej. Niestety program nie został wdrożony w pełnym zakresie.

Dyskryminacja pacjentów z zaburzeniami psychicznymi na rynku pracy utrudnia im powrót do zdrowia. Tymczasem równe traktowanie i akceptacja są niezbędne dla normalnego funkcjonowania chorych. Sytuację utrudniają stereotypy wciąż powszechne w społeczeństwie polskim. Mimo wprowadzenia przez ustawodawcę rozwiązania ułatwiającego osobom chorym psychicznie podjęcie pracy, ostateczna decyzja zawsze należy do pracodawcy.